بهترین ورزش برای تنبلی تخمدان می تواند ترکیبی از ورزشهای هوازی، مقاومتی و ذهن ‑ بدن باشد. فعالیت هایی مانند پیاده روی سریع، دویدن سبک، شنا و دوچرخهسواری، مقاومت به انسولین را بهبود میدهند و فشار خون را کاهش میدهند. تمرینات مقاومتی با وزنه یا وزن بدن، سوختوساز را افزایش داده و تعادل هورمونی را بهبود میبخشند. ورزشهای ذهن ‑ بدن مانند یوگا و پیلاتس نیز با کاهش استرس و بهبود عملکرد هورمونی مؤثرند. با این حال، تمرینات بسیار شدید بدون نظارت ممکن است منجر به افزایش کورتیزول و قاعدگی نامنظم شود، بنابراین حفظ تعادل و برنامهریزی مناسب ضروری است.
بهترین ورزش برای تنبلی تخمدان
بهترین ورزش برای رفع تنبلی تخمدان چیست؟ باید بدانید که هیچ نسخه واحدی برای همه وجود ندارد و با قطعیت نمیتوان گفت که بهترین ورزش برای تنبلی تخمدان کدام است؛ ولی پژوهشها نشان میدهد که ترکیبی از فعالیتهای هوازی، مقاومتی و ذهن ‑بدن بیشترین سود را فراهم میکند. طبق گفته وبسایت verywellhealth.com:
“The Centers for Disease Control and Prevention recommend Americans get at least 150 minutes a week of moderate aerobic activity or 75 minutes a week of vigorous aerobic activity in addition to two days of resistance training each week for weight management. These guidelines were affirmed in evidence-based guidelines for the management of PCOS.|
«مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) توصیه میکند که آمریکاییها برای مدیریت وزن، هر هفته حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط یا ۷۵ دقیقه فعالیت هوازی شدید انجام بدهند و علاوهبر آن، دو روز در هفته تمرینات مقاومتی (قدرتی) را نیز در برنامه خود بگنجانند. این توصیهها در راهنماییهای مبتنی بر شواهد برای مدیریت سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) نیز تأیید شدهاند.»
در ادامه بهترین انواع ورزش برای تنبلی تخمدان و دلیل علمیِ مفیدبودن هرکدام را بررسی میکنیم.
ورزشهای هوازی (کاردیو)
قبلا گفتیم که برخی از پزشکان در پاسخ به سؤال بهترین ورزش برای تنبلی تخمدان چیست، ورزشهای هوازی را توصیه میکنند. فعالیت هوازیِ پایدار بهمدت ۱۲۰ تا ۱۵۰ دقیقه در هفته، شاخص مقاومت به انسولین را تا ۱۵ درصد بهبود میدهد و فشار خون را کاهش میدهد. بهترین ورزشهای هوازی برای تنبلی تخمدان عبارتاند از:
- پیادهروی سریع: راهی کمهزینه و در دسترس برای خانمهایی است که تازه شروع کردهاند. ضربان قلب را به محدوده ۵۰‑۶۵ درصد حداکثر میرساند و بدون فشار مفصلیِ زیاد کالری میسوزاند.
- دویدن سبک: افزایش تدریجی از ۲۰ دقیقه سه بار در هفته به ۳۰ دقیقه پنج بار، ظرفیت هوازی و حساسیت به انسولین را همزمان بالا میبرد. کفش مناسب و گرمکردن کافی الزامی است.
- شنا: تمرینی کمبرخورد برای افرادی با اضافهوزن بالا. آب، وزن بدن را تا ۹۰ درصد کم میکند و درعینحال مقاومت یکنواختی در سرتاسر بدن ایجاد میکند. شناگران مبتلا به PCOS در مطالعات کوچک، کاهش قابلتوجه در سطح تریگلیسرید را نشان دادهاند.
- دوچرخهسواری: چه در فضای باز چه روی ثابت، عضلات بزرگِ پا را درگیر و متابولیسم قند را بهبود میدهد. ترکیب رکاب ثابت در خانه با تماشای فیلم، پایبندی را بالا میبرد و بهعنوان بهترین ورزش برای تنبلی تخمدان در خانه شناخته میشود.
تمرینات مقاومتی
فقط «عرق ریختن» مهم نیست؛ باید عضله ساخت تا نرخ سوختوساز در حالت استراحت بالا بماند.
- تمرین با وزنه: کار با دمبل یا دستگاه، تستوسترون آزاد را کاهش و SHBG را افزایش میدهد. دو جلسه ۳۰ دقیقهای در هفته با تکرارهای ۱۲‑۱۵ و وزنه سبک‑متوسط برای شروع کافی است.
- تمرینات با وزن بدن (اسکات، لانژ، پوش‑آپ): اگر به باشگاه دسترسی ندارید، استفاده از وزن خودتان عالی است؛ مثلاً سه ست ۱۵تایی اسکات در روز سوختوساز پایه را در عرض شش هفته ۴‑۶ درصد بالا میبرد و تراکم استخوان را حفظ میکند.
تمرینات ترکیبی
اما گاهی پزشکان، تمرینات ترکیبی را بهعنوان بهترین ورزش برای تنبلی تخمدان نام میبرند. برخلاف HIIT که بسیار تند است در تمرینات ترکیبی MIIT بازههای ۱‑۲ دقیقهای کاردیو با ۷۰‑۸۰ درصد توان انجام میشود و همان مزایای حساسیت به انسولین را بدون جهش مفرط کورتیزول میدهد. یک مثال برای این نوع تمرین، دو دقیقه دویدن ملایم، دو دقیقه راه رفتن با ده بار تکرار برای هرکدام است.
ورزشهای ذهن ‑ بدن
همانطور که گفتیم، ورزشهای ذهن‑بدن هم در لیست بهترین ورزش برای تنبلی تخمدان جایگاه ثابتی دارند:
- یوگا: حرکات کششی و تنفسی یوگا، کورتیزول را پایین میآورد و عملکرد عصبی‑غددی را بهتر میکند. مطالعهای در هند، کاهش ۲۵ درصدی دور کمر و بهبود امتیاز افسردگی را پساز ۱۲ هفته یوگا گزارش کرده است.
- پیلاتس: تمرکز بر عضلات مرکزی، تعادل و تنفس عمیق دارد؛ بهویژه برای افرادی که کمردرد یا اضافهوزن دارند گزینه مطمئنتری از تمرین پرفشار است. طبق مطالعات علمی، جلسات ۴۵ دقیقهای سه بار در هفته طی هشت هفته، سطح HDL را در زنان PCOS تا ۱۰ میلیگرم/دسیلیتر بالا برده است.
بعضی تمرینها در ظاهر «سختتر» و بنابراین «بهتر» به نظر میرسند؛ اما در زنان مبتلا به تنبلی تخمدان میتوانند نتیجه معکوس بدهند. تمرینات بسیار پرفشار بدون نظارت متخصص (مثل کراسفیت یا دوی سرعت طولانی بدون آمادگی) ممکن است کورتیزول را بهصورت مزمن بالا ببرد که خود باعث افزایش دور شکم و اختلال قاعدگی میشود. ازسویدیگر، تمرین افراطی روزانه و بدون روز استراحت، ذخایر گلیکوژن و چربی ضروری بدن را تحلیل میبرد و چرخه را نامنظمتر میکند؛ بنابراین اصل «اعتدال و پیوستگی» کلید موفقیت است؛ پس اگر عاشق ورزش رقابتی هستید از مربی بخواهید حجم و شدت را مطابق توان فعلیتان تنظیم کند و نشانههایی مثل خستگی مزمن، افت خواب یا درد لگن را نادیده نگیرید.
برنامه پیشنهادی هفتگی ورزش برای مبتلایان به PCOS
برنامه زیر فقط یک الگوی عمومی برای بهترین ورزش برای تنبلی تخمدان است؛ پس بسته به سطح آمادگی خود، آنها را کم یا زیاد کنید.
- روز اول – هوازی ملایم: ۳۰ دقیقه پیادهروی سریع + ۱۰ دقیقه کشش؛
- روز دوم – مقاومتی بالاتنه: دمبل سبک، سه حرکت اصلی (پرس سینه، روئینگ خم، پرس شانه) هرکدام ۳×۱۲؛
- روز سوم – یوگا بازیابی: ۴۵ دقیقه تمرکز بر تنفس و حرکات کششی لگن؛
- روز چهارم – MIIT: ۲۰ دقیقه دوچرخه ثابت با چرخههای ۲ دقیقه تند / ۲ دقیقه آرام؛
- روز پنجم – مقاومتی پایینتنه: اسکات، لانژ، پل باسن؛ هرکدام ۳×۱۵؛
- روز ششم – شنا یا رقص: ۳۰ دقیقه فعالیت لذتبخش هوازی؛
- روز هفتم – استراحت فعال: پیادهروی سبک ۲۰ دقیقهای یا کشش در خانه.
جمع کل زمان، حدود ۱۸۰ دقیقه است؛ کمی فراتر از کفِ توصیه سازمان جهانی بهداشت (۱۵۰ دقیقه) تا دامنه امن و مؤثر پوشش داده شود. اگر تازهکار هستید از ۹۰ دقیقه آغاز کنید و هر دو هفته ۱۰‑۱۵ درصد به زمان یا شدت ورزشهایتان بیفزایید.
تأثیر ورزش بر PCOS
فعالیت بدنیِ منظم نهفقط برای سلامت قلب و عروق، بلکه برای تنظیم هورمونهای زنانه و متابولیسم گلوکز حیاتی است. در زنان مبتلا به PCOS، ورزش میتواند مانند یک «داروی چند کاره» عمل کند: انسولین را مؤثرتر میسازد، وزن اضافی را کم میکند و خلقوخو را بهبود میدهد. در ادامه، چهار اثر کلیدی انواع بهترین ورزش برای تنبلی تخمدان را مرور میکنیم.
کاهش مقاومت به انسولین
مقاومت به انسولین هسته اصلی بسیاری از علائم PCOS است؛ وضعیتی که در آن سلولها به پیام انسولین پاسخ نمیدهند و لوزالمعده ناچار انسولین بیشتری ترشح میکند. تمرینات هوازی منظم (۳ تا ۵ جلسه در هفته) حساسیت سلولی به انسولین را بالا برده و سطح انسولین در گردش خون را کاهش میدهد؛ درنتیجه ترشح آندروژن اضافه مهار و چرخه قاعدگی منظمتر میشود؛ بنابراین برخی از پزشکان، انواع تمرینات هوازی را بهعنوان بهترین ورزش برای تنبلی تخمدان مینامند.
تنظیم هورمونها و بهبود تخمکگذاری
ورزش باعث افزایش فعالیت آنزیم آروماتاز در بافت چربی میشود و بخشی از آندروژن را به استروژن تبدیل میکند. همچنین در هیپوتالاموس، ترشح هورمون های GnRH و سپس LH/FSH را متعادل میکند (دو هورمونی که برای تخمکگذاری ضروریاند). همین سازوکارها توضیح میدهد چرا بانوان فعال، تخمدانهای منظمتری دارند و بهترین ورزش برای درمان تنبلی تخمدان میتواند چه تأثیر شگرفی بر این بیماری داشته باشد..
کاهش وزن و بهبود ترکیب بدنی
حتی افت پنجدرصدی وزن، چرخه قاعدگی را در بسیاری از مبتلایان منظم میکند. ورزش، بهویژه ترکیب کاردیو و تمرین مقاومتی، نسبت توده عضله به چربی را بهبود میدهد، متابولیسم پایه را بالا میبرد و از توزیع چربی احشایی (عامل خطر دیابت نوع ۲) میکاهد.
کاهش استرس و بهبود خلقوخو
زندگی با PCOS ممکن است اضطراب و افسردگی بهدنبال داشته باشد. ورزش با ترشح اندورفین، سروتونین و دوپامین را بالا میبرد. تمرینات ذهن‑بدن مثل یوگا نیز محور HPA (هیپوتالاموس‑هیپوفیز‑آدرنال) را آرام میکنند و سطح کورتیزول (هورمونی که در مقادیر بالا میتواند چرخه قاعدگی را مختل کند) را پایین میآورند.
سخن پایانی
بهترین ورزش برای تنبلی تخمدان ترکیبی است از کاردیو منظم، تمرین مقاومتی هوشمندانه و فعالیت ذهن‑بدنی آرامش بخش که در مجموع حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته را پر کند. این رویکرد چندوجهی، مقاومت به انسولین را کاهش میدهد، هورمونها را متعادل میکند و در کنار تغذیه سالم، وزن را در محدوده مطلوب نگه میدارد. مهمتر از همه، استمرار و لذت بردن از حرکت است؛ برنامهای که دوستش نداشته باشید، ماندگار نخواهد بود؛ بنابراین گزینههایی را برگزینید که با سبک زندگی شما هماهنگ است، تجهیزات خاص نمیخواهد و در روزهای پرمشغله هم شدنی است.
