درمان جوشهای هورمونی بر پایه مهار کراتینسازی، کاهش باکتری و کنترل التهاب است و بهشکل موضعی، خوراکی یا روشهای تخصصی انجام میشود. درمانهای موضعی شامل رتینوئیدها، بنزوئیل پراکسید و آنتیبیوتیکها هستند. درمانهای خوراکی مانند قرصهای ضدبارداری، اسپیرونولاکتون، آنتیبیوتیک و ایزوترتینوئین بهکار میروند. همچنین، لیزر، تزریق استروئید، پیلینگ و نوردرمانی جزو روشهای تخصصیاند. درمان خانگی جوش های هورمونی مانند استفاده از روغن درخت چای، چای سبز و AHA ها در موارد خفیف مؤثرند. دوره اثرگذاری درمانها حدود ۸ تا ۱۶ هفته است و در موارد شدید یا مقاوم، مراجعه به متخصص پوست ضروری است.
درمان جوش های هورمونی
اصول دارودرمانی برای درمان جوش های هورمونی بر سه پایه استوار است: مهار کراتینسازی بیشازحد در بدن، کاهش کلونیزاسیون کوتی باکتریوم آکنه و تعدیل پاسخ التهابی بدن به این جوشها. در مجموع، شدت و عمق ضایعات تعیین میکند که ترکیب درمانهای موضعی، خوراکی یا مداخلههای تهاجمی چگونه برای درمان جوش هورمونی کنار هم چیده شود.
| دسته درمان | روشها / مثالها | کاربرد اصلی | نکات مهم |
|---|---|---|---|
| درمانهای موضعی | رتینوئیدها، بنزوئیل پراکسید، آنتیبیوتیک موضعی | جوشهای خفیف تا متوسط | احتمال تحریک اولیه، مصرف منظم |
| درمانهای خوراکی | قرص ضدبارداری، اسپیرونولاکتون، آنتیبیوتیک خوراکی، ایزوترتینوئین | جوشهای متوسط تا شدید | نیاز به تجویز و پایش پزشک |
| روشهای تخصصی | لیزر و نوردرمانی، تزریق استروئید، پیلینگ شیمیایی | جوشهای مقاوم یا التهابی عمیق | انجام در کلینیک تخصصی |
| درمانهای خانگی | روغن درخت چای، AHA، چای سبز | موارد خفیف و پیشگیری | تست حساسیت قبل از مصرف |
| اصلاح سبک زندگی | رژیم کمقند، امگا-۳، خواب کافی، کاهش استرس | پیشگیری و کمک به درمان | اثر تدریجی اما پایدار |
درمان های موضعی
درمان موضعی به ۳ دسته کلی تقسیم میشود:
رتینوئیدهای موضعی
مشتقات ویتامین A مانند ترتینوئین و آداپالن با نرمالسازی تمایز کراتینوسیتها، کومدونزایی را مهار و نفوذ سایر داروها را به درون پوست راحتتر میکنند. در هفتههای اول استفاده از این داروها، ممکن است التهاب ظاهری بیشتر شود؛ اما در واقع این التهابات، «واکنش پاکسازی» بدن است که گذرا هستند.
بنزوئیل پراکسید
آنتیباکتریال اکسیداتیو که بدون ایجاد مقاومت، بار میکروبی فولیکول را میکاهد و بهویژه در ترکیب با رتینوئید یا آنتیبیوتیک موضعی از ایجاد سویههای باکتری مقاوم به درمان جلوگیری میکند.
آنتی بیوتیکهای موضعی
کلیندامایسین یا اریترومایسین، التهاب ناشی از C. acnes را فرو مینشانند؛ اما دوره مصرف آن نباید طولانی باشد تا از مقاومشدن باکتریها پیشگیری شود.
درمانهای خوراکی
درمانهای خوراکی جوش های هورمونی عبارتاند از:
قرصهای ضدبارداری ترکیبی
اتیلن استرادیول بههمراه دروسپیرنون یا نورژستیمِیت با سرکوب آندروژن آزاد، ترشح سبوم را کم و چرخه قاعدگی را منظم میکند.
داروهای ضدآندروژن (اسپیرونولاکتون)
گیرنده آندروژن را بلاک میکند و در دوز ۵۰‑۲۰۰ میلیگرم روزانه، بهویژه برای خانمهای مبتلا به PCOS مؤثر است.
آنتی بیوتیک های خوراکی
تتراسایکلینها و داکسیسایکلین التهاب ندولوکیستیک را مهار میکنند؛ اما مصرف بیشاز سه ماه برای این داروها توصیه نمیشود، مگر اینکه همراه پروبیوتیک مصرف شوند و پایش مقاومت باکتری در برابر آنها بهصورت دورهای توسط پزشک انجام شود.
ایزوترتینوئین
گزینه نهایی برای درمان جوش های هورمونی مقاوم است؛ تولید سبوم را تا ۹۰ ٪ کاهش میدهد ولی نیازمند آزمایش عملکرد کبد، مانیتورینگ چربی خون و پیشگیری مطلق از بارداری است.
روش های تخصصی
روشهای تخصصی برای درمان جوش های هورمونی هم عبارتاند از:
تزریق استروئید داخل ضایعۀ جوش
تریامسینولون با غلظت رقیق مستقیماً به ندول یا کیست تزریق میشود و طی ۴۸ ساعت التهاب آن را کاهش میدهد.
لیزر و نور درمانی
سیستمهای نوری آبی/قرمز یا لیزر PDT با تخریب انتخابی باکتری و خاراندن سبوم بهطور هدفمند، بهبود محسوسی در جوشهای فعال و اسکارهای تازه نشان میدهند.
پیلینگ شیمیایی
اسید سالیسیلیک یا TCA با برداشتن لایه شاخی و تحریک کلاژنسازی، همزمان کومدونهای سطحی را پاکسازی و لکههای پسالتهابی را روشن میکند.
اما، چقدر طول می کشد تا آکنه هورمونی از بین برود؟ طبق گفته وبسایت healthline.com:
“The exact timeline for hormonal acne varies from person to person. A new acne treatment plan typically takes 8 to 16 weeks to take full effect.”
«مدتزمان بهبود آکنه هورمونی در هر فرد ممکن است متفاوت باشد. بهطور معمول، یک برنامه درمانی جدید برای آکنه حدود ۸ تا ۱۶ هفته زمان نیاز دارد تا اثر کامل خود را نشان بدهد.»
بهترین روش تشخیص نوع آکنه چیست؟
معاینه بالینی متخصص پوست، همراه با درماتوسکوپی و گاهی آزمایش هورمونهای جنسی، دقیقترین شیوه تفکیک کومدوژنیک، التهابی یا کیستیک است.
چه زمانی باید به متخصص پوست مراجعه کرد؟
اگر ندولهای دردناک، اسکار زودرس یا آکنه مقاوم به OTC دارید یا در بارداری دچار جوش شدید شدهاید، مراجعه فوری به پزشک توصیه میشود.
درمان های خانگی جوش هورمونی
اما درمان خانگی جوش های هورمونی به چه صورت است؟ برای موارد خفیف یا برای جلوگیری از بدترشدن جوشها، روشهای کم ریسک گیاهی و تغذیهای میتوانند التهاب را نرم و سبوم را تنظیم کنند؛ البته نباید جایگزینِ درمان پزشکی در ضایعات متوسط تا شدید شوند. البته در هنگام استفاده از این نوع درمان جوش های هورمونی در نخستین گام باید بدانید که هر ماده گیاهی یا اسید میوهای که قرار است بر روی جوشها بزنید را باید ابتدا روی ساعد یا پشت گوش امتحان کنید. اگر پساز ۲۴ ساعت قرمزی یا خارش نداشتید، میتوانید آن را به نقاط مستعد آکنه بمالید. این آزمایش کوچک جلوی واکنشهای آلرژیک خفیف تا درماتیت تماسی شدید را میگیرد و بهویژه برای پوستهای حساس یا تحت درمان رتینوئیدی الزامی است.
روغن درخت چای و روغن جوجوبا
روغن درخت چای با ترپینن‑۴‑اُل فراوان، خاصیت ضدباکتری و ضدالتهاب دارد و در غلظت ۵ ٪ بهاندازه بنزوئیل پراکساید ۵ ٪ در درمان خانگی جوش های هورمونی مؤثر است؛ ولی پوست را کمتر تحریک میکند. همچنین، میتوانید چند قطره روغن درخت چای را با روغن جوجوبا رقیق کنید و بهصورت نقطهای روی جوش بزنید. البته استفاده بیشازحد از این روغن پوست را خشک میکند.
اسیدهای هیدروکسی آلفا (AHA)
گلیکولیک و لاکتیک اسید با جداکردن پیوند بین کورنئوسیتها، منافذ را باز و بافت پوست را یکدست میکنند. مصرف شبانه ۸‑۱۰ ٪ AHA ضمن کاهش لکههای پسالتهابی، تحمل پوست را به رتینوئید بالا میبرد؛ اما حتماً روز بعد ضدآفتاب طیف وسیع بزنید.
چای سبز
پلیفنول EGCG موجود در عصاره چای سبز تولید سبوم را تعدیل و نشانگرهای التهابی جوش را خاموش میکند. میتوانید روزی دوبار تونر حاوی ۲‑۳ ٪ عصاره چای سبز را به پوستتان بزنید و همزمان با نوشیدن دو فنجان چای سبز، آنتیاکسیدان سیستمیک بدنتان را تقویت کنید.
تأثیر رژیم غذایی و سبک زندگی در درمان جوش هورمونی
قند و چربیهای ترانس، سبد هورمونهای بدن ما را بههم میریزند؛ پس اصلاح رژیم غذایی و عادتهای روزانه ستون اصلی پیشگیری از جوشهای هورمونی هستند. برای درمان جوش های هورمونی با بهبود سبک زندگی و رژیم غذایی، نکات زیر را به خاطر داشته باشید:
- تأثیر رژیم غذایی بر آکنه هورمونی: رژیم با شاخص گلیسمی پایین، ترشح انسولین و IGF‑۱ را میکاهد و مستقیماً تولید سبوم را محدود میکند.
- کاهش مصرف قند، لبنیات و کربوهیدراتهای تصفیهشده: کیک، نوشابه و شیر پرچرب را به حداقل برسانید؛ مطالعات نشان میدهد که حذف این گروهها از رژیم غذایی، دفعات جوش را تا یکسوم کاهش میدهند.
- افزایش مصرف امگا‑۳ و فیبر: ماهی چرب، گردو و بذر کتان، التهاب سیستمیک را مهار میکنند و فیبر پروبیوتیک هم عملکرد دستگاه گوارش را به تعادل میرساند.
- مدیریت استرس و بهبود کیفیت خواب: مدیتیشن، تنفس عمیق بهشکل صحیح و هفت ساعت خواب عمیق، محور HPA را آرام و پیک کورتیزول صبحگاهی را متعادل میکنند.
- ورزش و فعالیت بدنی: ۱۵۰ دقیقه تمرین هوازی در هفته، حساسیت سلولها به انسولین را بهبود میدهد و گردش خون پوستی را برای ترمیم سریعتر جوشها بالا میبرد.
سخن پایانی
آکنه هورمونی پدیدهای چندوجهی است؛ پیروزی بر آن نیازمند حمله همزمان به محرکهای هورمونی، التهاب میکروبی و سبک زندگی پرتنش امروزی است. ترکیب هوشمند داروهای موضعی، قرصهای تنظیم هورمون، درمانهای کلینیکی و مراقبت خانگی پیوسته، پوست را به چرخه سالم بازمیگرداند. در مسیر درمان جوش های هورمونی، گوشدادن به بدنتان، همراهی و حضور یک متخصص پوست و پایبندی به روتین درمانی مهمترین توصیههایی است که شما را یک گام جلوتر از جوشهای سرکش نگه میدارد.
منبع: my.clevelandclinic
سوالات متداول
چه زمانی باید برای درمان جوشهای هورمونی به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت وجود ندولهای دردناک، اسکار زودرس، جوشهای مقاوم یا آکنه در دوران بارداری.
سبک زندگی چه نقشی در کنترل جوشهای هورمونی دارد؟
اصلاح تغذیه، کاهش استرس، خواب کافی و ورزش منظم باعث کاهش تحریکات هورمونی و التهاب سیستمیک میشود.
برای درمان جوش های هورمونی چی بخوریم؟
سبزیجات، پروتئین، امگا-۳ (ماهی چرب، گردو، بذر کتان)، فیبر و کاهش قند، لبنیات پرچرب و کربوهیدرات تصفیهشده به تنظیم هورمونها و کاهش التهاب کمک میکند.
تفاوت جوش هورمونی و کبدی چیست؟
جوش هورمونی عمدتاً در ناحیۀ فک و چانه بروز میکند و با ندولهای عمقی، کیستهای دردناک و پوست چرب همراه است، درحالیکه جوش کبدی گسترۀ وسیعتری دارد و بهصورت ضایعات مکرر کیستی، قرمزی شبیه روزاسه و لکههای تیره روی بدن و صورت ظاهر میشود.
